Międzynarodowy Dzień Kobiet okiem PCPM

Międzynarodowy Dzień Kobiet to przede wszystkim święto praw kobiet, ich osiągnięć, zasług oraz roli, jaką odgrywają w społeczeństwie. W krajach dotkniętych ubóstwem, kryzysami humanitarnymi, katastrofami naturalnymi i wojnami kobiety, obok dzieci, osób starszych i osób z niepełnosprawnościami, należą do grupy najbardziej narażonych.

Święto 8 marca nie powinno więc celebrować kobiet jako płci po prostu, lecz przede wszystkim pokazywać i podkreślać, jak dużo w obszarze praw kobiet wciąż pozostaje do zrobienia. Warto przypominać, z jak wieloma wyzwaniami i zagrożeniami mierzą się na co dzień kobiety w krajach dotkniętych konfliktami, a także tam, gdzie przemiany społeczne na rzecz równouprawnienia dopiero zaczynają się rozwijać.

Dlatego tak ważne jest, aby nie tylko dziś, ale każdego dnia zwiększać widoczność tej połowy populacji świata. To uchodźczynie, samodzielne matki wychowujące dzieci, ale także żołnierki, strażaczki czy medyczki. Dzięki nim społeczności mogą funkcjonować – kobiety dbają o bezpieczeństwo, utrzymują rodziny i prowadzą gospodarstwa domowe. Jednocześnie angażują się w ochronę zdrowia, walczą o wolność swoich krajów oraz działają na rzecz praw kobiet, zwiększania ich reprezentacji i dostępu do opieki zdrowotnej.

Ukraina

W Ukrainie kobiety mają prawa wyborcze od 1919 roku, co powszechnie uznawane jest za symboliczny moment w historii walki o równouprawnienie. Dziś ich codzienność naznaczona jest wojną, uchodźstwem i rozdzieleniem rodzin. W tych realiach aktywnie działają w lokalnych społecznościach, szkołach i szpitalach, wychowują dzieci, prowadzą własne biznesy. Kobiety stanowią również znaczącą część ukraińskiej armii i jako żołnierki walczą o wolność swojego kraju.

W warunkach wojny wiele kobiet, samodzielnie uprawia warzywa i prowadzi gospodarstwa, co daje im poczucie niezależności i kontroli nad codziennym życiem. Fundacja PCPM realizowała w poprzednich latach projekt, który poprzez dystrybucję nasion dla ponad 2000 rodzin wspierał ich niezależność. Mimo trudnych warunków życia blisko frontu, kobiety pozostają aktywne, wzmacniając odporność swoich rodzin i społeczności. Prawdziwa siła kobiet często objawia się właśnie w codziennych działaniach – w zdolności do kształtowania swojego życia i wspierania się nawzajem.

Gambia

Kobiety w Gambii głosują od 1960 roku – jeszcze zanim kraj oficjalnie uzyskał niepodległość. Mimo formalnego prawa do uczestnictwa w życiu politycznym, wiele z nich wciąż napotyka ograniczenia na przykład w dostępie do edukacji czy rynku pracy. Palącym problemem pozostaje ochrona zdrowia, w szczególności w zakresie zdrowia reprodukcyjnego oraz dostępu do opieki prenatalnej i położniczej.

W tym kontekście szczególnie wymowne są słowa Agaty Tylkowskiej, położnej z Medycznego Zespołu Ratunkowego PCPM, która pierwsze tygodnie pracy po powrocie z misji w szpitalu Matki i Dziecka w Bundung podsumowała słowami: „Bezpieczny poród nie powinien być przywilejem, lecz prawem każdej kobiety – niezależnie od miejsca na świecie”.

Kobiety w Gambii mierzą się także z jeszcze inną ekstremalną formą przemocy – okaleczaniem żeńskich narządów płciowych (FGM). Jeszcze do 2015 roku kobiety nie miały realnego wpływu na decyzje dotyczące własnego ciała. Jedną z organizacji koncentrujących swoje działania wokół tego zjawiska jest Safe Hands for Girls, założona w 2013 roku przez gambijską działaczkę Jahę Dukureh. Koncentruje się na edukacji, kampaniach społecznych i przeciwdziałaniu FGM, wspierając kobiety i dziewczęta zarówno lokalnie w Gambii, jak i globalnie poprzez działania rzecznicze.

Dzięki działalności organizacji jak Safe Hands for Girls, w 2015 roku w Gambii wprowadzono zakaz tej praktyki – ważny krok w ochronie zdrowia i praw dziewcząt. W 2024 roku pojawiła się jednak próba uchylenia tego zakazu poprzez nowy projekt ustawy, który miał znieść karalność FGM i uznać „obrzezanie żeńskie” za praktykę kulturową lub religijną. Parlament ostatecznie odrzucił ten projekt, utrzymując obowiązujący zakaz.

Liban

Libanki uzyskały prawo do głosowania w 1952 roku. Od dziesięcioleci aktywistki i feministki współtworzą arabskie ruchy na rzecz praw kobiet, postulując ich aktywny udział w życiu społecznym i politycznym, równy dostęp do edukacji, wolność słowa oraz ogólnodostępną opiekę zdrowotną.

„Edukacja to broń kobiety” – mówi Umm Omar, mama rocznego chłopca. Z powodu trudnej sytuacji życiowej, musiała porzucić marzenia o zostaniu pielęgniarką i podjąć dorywczą pracę w rolnictwie. Dzięki wsparciu finansowemu PCPM może jednak wrócić do nauki i ponownie spróbować spełnić swoje marzenie o pracy w ochronie zdrowia. Jej historia pokazuje, jak ogromne znaczenie ma dostęp do edukacji – nie tylko jako narzędzie rozwoju osobistego, lecz przede wszystkim droga do niezależności i kontroli nad własnym życiem.

Syria

Kobiety w Syrii mają prawo głosu od 1953 roku. Wojna i przymusowe przesiedlenia diametralnie zmieniły ich życie, a wiele z nich przejęło nowe obowiązki w rodzinach i społecznościach. Na codzień mierzą się z ogromnym kryzysem humanitarnym i bezpieczeństwa pogłębionym przez ponad dekadę konfliktu.

„Straciłam męża i nie mieliśmy żadnego samochodu ani nawet osła. Dlatego przyszliśmy z Hims w Syrii do Hermel w Libanie pieszo” – opowiada jedna z uchodźczyń, z którą rozmawialiśmy we wrześniu 2025 roku.

Ponad 90% Syryjek żyje poniżej granicy ubóstwa. Doświadczają przemocy ze względu na płeć i mają ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej, szczególnie w północno-zachodniej części kraju. Choć formalnie przysługuje im równouprawnienie, w praktyce często spotykają się z systemową dyskryminacją i ponoszą największe konsekwencje kryzysu gospodarczego, często samodzielnie prowadząc gospodarstwa domowe.

Palestyna

Choć prawo do głosowania Palestynki zdobyły w 1946 roku, już od XIX wieku angażowały się w działania społeczne i polityczne, organizując się przeciwko okupacji i kolonizacji.

W 1929 roku w Jerozolimie utworzyły Arab Women’s Association of Palestine – stowarzyszenie zrzeszające muzułmańskie i chrześcijańskie Palestynki, którego głównymi postulatami były prawo do uczestnictwa w życiu publicznym oraz równe traktowanie społeczne. W tym samym roku organizacja zorganizowała Pierwszy Palestyński Kongres Kobiet Arabskich, który zgromadził około 200 uczestniczek. Była to pierwsza międzynarodowa konferencja kobiet w świecie arabskim i islamskim.

Działania kobiecych organizacji palestyńskich prowadzone są w realiach okupowanego kraju i mierzą się z dodatkowymi formami przemocy systemowej. Jednym z największych wyzwań jest – ponownie – ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej. W wielu miejscowościach na Zachodnim Brzegu dojazd do szpitala lub przychodni jest utrudniony lub niemożliwy, a dla części społeczności mobilne kliniki są jedyną formą ochrony zdrowia i dostępu do choćby podstawowych leków i pomocy medycznej

Palestynki odgrywają przy tym kluczową rolę w funkcjonowaniu systemu opieki zdrowotnej – stanowią ponad połowę pracowników sektora zdrowia i opieki społecznej, a w zawodach takich jak pielęgniarstwo czy farmacja są większością personelu medycznego.

Tanzania

W Tanzanii kobiety głosowały już od 1959 roku, jeszcze zanim kraj uzyskał niepodległość. Mimo postępów w ostatnich dekadach w wielu regionach nadal napotykają bariery w edukacji, dostępie do opieki zdrowotnej czy zasobów finansowych.

Jednym z najważniejszych ruchów na rzecz praw kobiet w kraju jest Tanzania Gender Networking Programme (TGNP), założona w 1993 roku w Dar es Salaam. Organizacja koncentruje się na równości płci, sprawiedliwości społecznej oraz mobilizacji społecznej, a jej działania znacząco podniosły świadomość społeczną na temat roli kobiet w rozwoju gospodarczym i politycznym Tanzanii.

Jednocześnie kobiety nadal mierzą się z poważnymi wyzwaniami – przemocą ze względu na płeć, nierównościami ekonomicznymi oraz ograniczonym dostępem do edukacji. Stereotypy płciowe utrudniają im podejmowanie zawodów uznawanych za typowo „męskie” i ograniczają udział w życiu publicznym.

Etiopia

Kobiety w Etiopii mają prawo do głosowania od 1955 roku. Wciąż mierzą się z ubóstwem i ograniczonym dostępem do edukacji, a jednocześnie odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu rodzin i lokalnych społeczności.

„Wzięłam na siebie odpowiedzialność, którą powierzyła mi moja społeczność. Zmotywowałam się do udziału w szkoleniu i udało mi się to osiągnąć. Teraz pracuję na rzecz mojego ludu” – mówi Goleghn Beholi z ludu Bodi, przeszkolona w ramach projektu PCPM z podstawowej wiedzy weterynaryjnej. Obecnie należy do zespołu 40 osób, które prowadzą szczepienia bydła, będącego najwyższą walutą w lokalnej społeczności. To symboliczny przykład stopniowych, choć powolnych przemian społecznych, które umożliwiają kobietom angażowanie się w prace tradycyjnie męskie.

Kenia

Kenijskie kobiety mogą głosować od 1963 roku. Coraz częściej obejmują stanowiska liderskie w społecznościach oraz zawody tradycyjnie zarezerwowane dla mężczyzn. Przykładem jest zespół ratunkowy w Kiambu szkolony przez PCPM, gdzie coraz więcej strażaków to kobiety.

Na szkoleniach PCPM pojawia się również coraz więcej dziewczynek, które chcą w przyszłości pracować w ochronie zdrowia. To ważny sygnał, że kobiety mogą odnosić sukcesy także w profesjach dotąd zdominowanych przez mężczyzn.

Sudan Południowy

Sudanki mają formalne prawa wyborcze od 2011 roku, od momentu ogłoszenia niepodległości kraju. W rzeczywistości jednak funkcjonują w silnie patriarchalnym społeczeństwie, zmagającym się z konfliktami i kryzysami humanitarnymi.

Kobiety zapewniają codzienne funkcjonowanie rodzin i społeczności. Dla obserwatora z zewnątrz ich postawa to przykład niezwykłej odwagi i wytrwałości – dla nich samych jest po prostu codziennością.

W kraju działają jednak organizacje działające na rzecz poprawy sytuacji kobiet, m.in. South Sudan Women Empowerment Network czy Association of Media Women in South Sudan, które wspierają edukację, aktywizację zawodową i udział kobiet w debacie publicznej.

Choć przykłady takich inicjatyw dają nadzieję na zmianę i rozwój, w większości Sudanu Południowego priorytetem pozostaje bezpieczeństwo, dostęp do żywności i opieki zdrowotnej. To wymowny przykład tego, że prawa kobiet są nieodłączne nierozłącznym elementem podstawowych praw człowieka.

Życzenia na rok 2026

Przywołane wątki i historie z Ukrainy, Gambii, Libanu, Syrii, Palestyny, Tanzanii, Etiopii, Kenii i Sudanu Południowego, pokazują, że zmagania na rzecz praw kobiet są realnym elementem życia, a nie jedynie abstrakcyjną ideą czy symbolem przypominanym raz w roku. To jaką formę przyjmują zależy od kontekstu geograficznego, politycznego, społeczno – kulturowego. W większości historii, które obserwujemy to przede wszystkim codzienna odwaga, wytrwałość i determinacja w obliczu skrajnych trudności – od wojen i kryzysów humanitarnych po ubóstwo i systemowe nierówności.

Międzynarodowy Dzień Kobiet przypomina, że równouprawnienie i prawa kobiet muszą być fundamentem sprawiedliwego społeczeństwa – w każdym kraju i w każdej kulturze. To święto powinno inspirować do działania nie tylko 8 marca, lecz przez cały rok, aby każdy głos, każda inicjatywa i każda kobieta mogły być widoczne, wysłuchane i wspierane.

Świętując dziś kobiety, pamiętajmy, że ich prawa pozostają nieodłączną częścią praw człowieka.