Wojna odebrała im dom. Mróz może odebrać resztę. Ukraina wchodzi w kolejną zimę
– Wojna odebrała nam dom, a przerwy w dostawie prądu próbowały odebrać nam resztę – mówi Daria, która z siedmioletnim synem uciekła z przedmieść Charkowa. Dla milionów Ukraińców nadchodząca zima to nie tylko chłód. To walka o dostęp do podstawowych usług.
Jesień 2026 roku przyniosła nasilenie rosyjskich ataków na energetykę. W październiku rakiety uderzyły we wszystkie trzy główne kijowskie elektrociepłownie. Atak w nocy z 13 na 14 października pozbawił prądu ok. 600 tys. mieszkańców stolicy. Rosja coraz rzadziej celuje wyłącznie w okolice frontu. Według ONZ we wrześniu ponad połowę cywilnych ofiar spowodowały ataki rakietowe i dronowe dalekiego zasięgu, docierające do miejscowości daleko od linii walk. Międzynarodowa Agencja Energetyczna ostrzega, że mimo napraw Ukraina może tej zimy znów zmagać się z niedoborami prądu.
Skala tej kampanii jest udokumentowana. Według ONZ od października 2025 do marca 2026 roku Rosja przeprowadziła co najmniej 423 ataki na ukraińską infrastrukturę elektroenergetyczną i 74 na obiekty ciepłownicze. Od początku pełnoskalowej inwazji zginęło blisko 18 tys. cywilów, w tym 850 dzieci, a ponad 55 tys. zostało rannych. Między styczniem a wrześniem 2026 roku zginęło 2570 osób, a 15 211 odniosło rany. Łączna liczba ofiar była o 59 proc. wyższa niż rok wcześniej. Celem są także szpitale: WHO naliczyła od początku inwazji ponad 3,3 tys. ataków na ukraiński system ochrony zdrowia. W Dnieprze organizacja straciła połowę zapasów medycznych przeznaczonych dla ok. 225 tys. osób z terenów przyfrontowych. Rosyjskie uderzenia dosięgają też kolei, którą od 2022 roku ewakuowano z zagrożonych terenów ponad 4 mln ludzi. ONZ potwierdziła 130 ataków na infrastrukturę kolejową od czerwca do września, a uszkodzonych lub zniszczonych zostało ponad 500 lokomotyw.

Za statystykami stoją konkretne rodziny. Setki tysięcy z nich już raz straciły dom i zaczynały od zera w obcym mieście, a teraz muszą radzić sobie z blackoutami. Daria po ucieczce z Charkowa miała to szczęście, że mogła pracować zdalnie. Jednak i ten przywilej powoli jest pieśnią przyszłości. Gdy zaczęły się masowe ataki na sieć energetyczną, prądu nie było od 8 do 12 godzin dziennie, a jej zarobki zależały od dostępu do internetu. Przenosiła się więc między „punktami niezłomności”, kawiarniami z generatorami i stacjami benzynowymi i ładowała laptop przy każdej możliwej okazji. Posiłki gotowała na turystycznej kuchence, a termos z wrzątkiem stał się najcenniejszym przedmiotem w domu. Z synem budowali kryjówki z koców i czytali przy świecach, żeby chłopiec nie bał się ciemności.
Iryna wraz z mężem, dwoma, a potem trzema synami i babcią uciekła z obwodu donieckiego w 2014 roku, a po 24 lutego 2022 roku musiała uciekać ponownie. Rodzina zamieszkała w starym pensjonacie, w którym w pierwszych dniach nie było nawet szyb w oknach. Udało im się dostać generator prądotwórczy od wolontariuszy i zimą 2023 roku był dla nich zbawienny. Sąsiedzi przychodzili do nich, aby naładować telefony zagotować wody, żeby przygotować chociaż ciepłą herbatę. „Spali w ubraniach, tłocząc się w jednym pokoju, aby się ogrzać”, a maluchy ciągle chorowały. Mąż Iryny służy w Siłach Zbrojnych Ukrainy i został ranny. – Przed nami zima, mróz, a my nie wiemy, czego możemy się spodziewać po wrogu – mówi kobieta.
58-letnia Olga, osoba z niepełnosprawnością, najpierw przetrwała okupację we wsi pod Kupiańskiem. W domu bez gazu i prądu temperatura nie przekraczała 10 stopni. Spała z kotem o imieniu Dron, bo słyszała, że zwierzęta pierwsze wyczuwają niebezpieczeństwo, ale też zawsze było razem cieplej. Po ewakuacji opiekowała się leżącą matką. Gdy wyłączano prąd, nie działał nowoczesny kocioł, więc grzała wodę do gumowych termoforów i zmieniała pieluchy przy latarkach. Niestety jej mama zmarła w marcu. Dziś Olga mieszka sama, bez żadnej alternatywy dla ogrzewania gazowego, a przy rencie inwalidzkiej nie stać jej na panele słoneczne. – Kilka dni temu z powodu przerwy w dostawie prądu w domu było tak zimno, że z powodu beznadziejnej sytuacji miałam nawet załamania nerwowe – przyznaje.

Margo z Charkowa mieszka z mężem i synem w wynajętym mieszkaniu, a jednocześnie opłaca rachunki za ich własne, stojące obecnie puste mieszkanie. Prąd wyłączają im dwa–trzy razy dziennie, a ponieważ ogrzewanie od niego zależy, w domu szybko robi się zimno. Ośmioletni syn ma trudności z nauką online, ciągle sprawdza aplikację z alertami powietrznymi i boi się zostawać sam. Rodzina nie otrzymuje już pomocy, a koce sprzed czterech lat wciąż służą im każdej zimy. Margo prosi, by planując wsparcie, myśleć nie tylko o jedzeniu, ale też o oświetleniu, ogrzewaniu, nauce dzieci i czynszu.
Dla ludzi starszych, chorych i unieruchomionych zniszczona infrastruktura oznacza zagrożenie życia. Ewakuowana z Charkowa Olena po rosyjskim ostrzale ma złamany kręgosłup i przez blackouty musiała przechodzić rehabilitację w półmroku szpitalnych sal, w obcym mieście, bez wind i ogrzewania. W ataku, w którym została ranna straciła męża. Svitlana, która ma dziś ponad 60 lat, straciła dom w Awdijiwce, pracę i wszystkie zdjęcia. Jej emerytura w całości idzie na czynsz i rachunki, więc musi oszczędzać na jedzeniu. – Nie mamy siły, by zaczynać od nowa, ale mimo wszystko żyjemy – mówi.
Zima w Ukrainie, w której ogrzewanie, woda i szpitale zależą od prądu, może zabijać bez żadnej broni. Rosja pozbawiająca Ukrainę energii przed mrozami, sprawi, iż ludzie będą umierać nie tylko pod bombami, ale i z wyziębienia. Wystarczy awaria kotła, zamarznięta instalacja albo nie działający generator. Dziecko z infekcją w zimnym pokoju, osoba leżąca bez termoforów, chory bez leków i szpital w półmroku to nie scenariusze, ale doświadczenia opisanych tu rodzin. Ranni na ewakuację medyczną czekają tymczasem godzinami, a czasem dniami i tygodniami.
Wszystkie opowiadające historie kończą się podobnie: czekają na pokój i na powrót bliskich. Do tego czasu ich codzienność to szukanie miejsca do ładowania powerbanka, latarka z zapasem baterii i plan dnia podporządkowany harmonogramowi odłączeń prądu.
Fundacja PCPM przygotowuje i dystrybuuje pakiety pomocowe, które odpowiadają na tę nową codzienność.
Twoja wpłata przekłada się na zakup konkretnych produktów: latarek, powerbanków, baterii, kuchenek turystycznych czy materiałów izolacyjnych, które pomagają przygotować się na brak prądu i ogrzewania. Dzięki Twojemu wsparciu możemy skompletować i dostarczyć kolejne pakiety mieszkańcom Charkowa i obwodu charkowskiego.
Wesprzyj zimową pomoc PCPM.